Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde uzlaştığı metin, mahkemeye sunulan sıradan bir dilekçe değil; hâkimin onayıyla hüküm haline gelecek bir düzenlemedir. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan protokolde en sık karşılaşılan aksaklık, metnin içeriğinden çok hangi talebin hangi mahkemede ileri sürüleceğinin karıştırılmasıdır.
Protokolün Hâkimi Bağlayan ve Bağlamayan Kısımları
Taraflar mal paylaşımı, nafaka ve tazminat konusunda serbestçe anlaşabilir. Buna karşılık velayet ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair düzenlemeler, çocuğun üstün yararı ölçütüyle denetlenir; hâkim bu noktada protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Bu nedenle metin, velayete ilişkin bölümü değişse dahi geri kalanı ayakta kalacak şekilde kurulmalıdır.
Aile Mahkemesi mi, Başka Bir Merci mi
4787 sayılı Kanun uyarınca aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından ise eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi devrededir. Protokolde kararlaştırılan bazı kalemler ise boşanma davasının dışına taşabilir: taşınmaz devri tapu müdürlüğünde tamamlanır, nafakanın tahsili gerekirse icra dairesine taşınır.
Metni Kurma Sırası
- Tarafların ve varsa çocukların kimlik ile yaşam düzenine ilişkin veriler netleştirilir.
- Velayet, kişisel ilişki günleri ve tatil düzeni takvim diliyle yazılır.
- İştirak ve yoksulluk nafakası ayrı kalemler olarak, artış ölçütü belirtilerek düzenlenir.
- Maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminden doğan talepler tek tek karşılanır veya açıkça feragat edilir.
- Yerine getirme takvimi ve devir işlemlerinin hangi kurumda yapılacağı yazılır.
Duruşma Sonrası Ortaya Çıkan Sorunlar
Kararın kesinleşmesi beklenmeden nüfus ve tapu işlemleri yürütülemez. Protokolde yer alan ancak hükme geçmemiş bir taahhüt, boşanma dosyası üzerinden icra edilemez; bu tür talepler ayrı bir dava veya takip konusu olur. Kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemenin belirsiz kaleme alınması ise sonraki yıllarda tarafları yeniden mahkemeye taşıyan en yaygın nedendir.
Kontrol Edilecek Son Başlıklar
- Her talebin karşılığında açık bir kabul veya feragat ifadesi bulunması
- Ödemelerin tutar, tarih ve yöntem olarak belirlenmesi
- Tarafların imzalarının ve tarihin metnin tamamını kapsaması
- Kesinleşme sonrası yapılacak kurum işlemlerinin listelenmesi
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve her ailenin koşulları farklıdır. Çocuğun durumu, malvarlığının niteliği ve eşlerin yerleşim yeri değiştiğinde uygulanacak usul de değişebileceğinden, protokolün imzadan önce hukuki denetimden geçirilmesi önerilir.