Nafaka uyuşmazlıklarında tarafların çoğu, protokolü yazdıktan sonra hangi kapıya gideceğini karıştırır. Oysa TMK ve HMK düzeninde protokolün hazırlanması, onaylanması, değiştirilmesi ve tahsili birbirinden ayrı mercilerin işidir. Bu rehber, protokol metnini uygulanabilir kılan unsurları ve yanlış mercie başvurunun nasıl ay kaybettirdiğini anlatır.
Protokolün Tek Başına Bağlayıcılığı Sınırlıdır
Anlaşmalı boşanmada sunulan protokol, hâkim onayladığı ve hükme geçirildiği ölçüde icra edilebilir hâle gelir. Tarafların kendi aralarında imzaladığı, mahkeme kararına yansımamış bir metin ise ancak sözleşme hükümlerine göre tartışılır. Bu nedenle protokolde yer alan nafaka kaleminin karar hüküm fıkrasına aynen geçip geçmediği, karar eline ulaşır ulaşmaz kontrol edilmelidir.
Nafaka Türünü Doğru Adlandırmak
Protokolde en sık görülen kusur, nafakanın türünün belirsiz bırakılmasıdır. Tedbir nafakası yargılama sürerken geçici olarak hükmedilir; iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası eş için düzenlenir; yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğüne dayanır. Tür yanlış yazıldığında artırım, kaldırma ve tahsil süreçleri de yanlış zemine oturur.
Hangi Talep Nereye Gider
- Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması: aile mahkemesi
- Ödenmeyen nafakanın tahsili: icra dairesi aracılığıyla takip
- Nafaka hükmüne uymamanın yaptırımı: icra ceza mahkemesi kapsamındaki şikâyet yolu
- Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde: bu sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi
Artırım talebini icra dairesine, tahsil talebini aile mahkemesine yönlendirmek uygulamada sık görülen ve aylarca süre kaybettiren bir hatadır.
Uygulanabilir Protokol İçin Kontrol Listesi
- Her nafaka kalemi ayrı ayrı, alacaklısı ve borçlusu gösterilerek yazılır.
- Ödeme günü, ödeme yöntemi ve hesap bilgisi metne geçirilir; elden ödeme kabul edilecekse belgelendirme usulü belirlenir.
- Artış ölçütü, keyfî yoruma kapalı ve ölçülebilir biçimde tanımlanır.
- Kişisel ilişki düzeni ile nafaka yükümlülüğü birbirine bağlanmaz; bunlar ayrı hukuki temellere dayanır.
- 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemelerinin uzman desteğinden yararlanılacaksa, çocuğa ilişkin taleplerin gerekçesi bu doğrultuda hazırlanır.
Son Söz
Nafaka dosyalarında koşullar zamanla değişir; gelir, sağlık ve velayet düzenindeki her değişiklik protokolün yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir. Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir ve her aile için aynı sonucu vermez. Metni imzalamadan önce hukuki destek alınması, sonradan açılacak davaların sayısını azaltır.