Velayete ilişkin anlaşmalar çoğu zaman taraflar arasında iyi niyetle kaleme alınır, ancak metin hangi merci önünde ve hangi usulle onaylanacağı düşünülmeden yazıldığında uygulanamaz hâle gelir. Türk Medeni Kanunu velayeti çocuğun yararı ölçütüne bağlar; Hukuk Muhakemeleri Kanunu usulü belirler; 4787 sayılı Kanun ise aile mahkemelerinin kuruluşunu düzenler. Bu üçlü birlikte okunmadığında, imzalanmış bir protokol sadece bir niyet metnine dönüşür.
Protokol Kendiliğinden Bağlayıcı Değildir
Velayet, kamu düzenine ilişkin bir konudur; tarafların serbestçe düzenleyip icra edebileceği bir alacak ilişkisi gibi ele alınamaz. Anlaşmalı boşanmada protokol hâkim tarafından uygun bulunup hükme yansıtıldığı ölçüde sonuç doğurur. Hâkim, çocuğun yararına aykırı gördüğü düzenlemeyi değiştirebilir; taraflar bu ihtimali metni yazarken hesaba katmalıdır.
Hangi Merci, Hangi Talep İçin?
Boşanma sürecindeki velayet düzenlemesi ile boşanmadan sonra ortaya çıkan değişiklik talebi aynı kanaldan yürümez. Kesinleşmiş bir hükümdeki velayet veya kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi, yeni bir dava ile istenir. Kişisel ilişkinin fiilen engellenmesi hâlinde ise icra hukuku ve çocuk teslimine ilişkin özel usul devreye girer. Talebi yanlış kanalda ileri sürmek, ay(lar)ca süren bir bekleyişten sonra esasa girilmeden dönülmesine yol açar.
Metinde Ölçülebilirlik Şartı
- Kişisel ilişki günleri, saat aralıkları ve teslim-iade yerinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması
- Tatil, bayram ve doğum günü dönemlerinin ayrı ayrı düzenlenmesi
- Yurt içi ve yurt dışı seyahat için izin usulünün belirlenmesi
- Eğitim, sağlık ve olağanüstü giderlerde karar alma yönteminin gösterilmesi
- İştirak nafakasının artış ölçütünün somut bir kritere bağlanması
Yanlış Kurgunun Doğurduğu Uyuşmazlık
“Uygun zamanlarda görüşme” gibi belirsiz ifadeler, ilk anlaşmazlıkta uygulanamaz hâle gelir ve icra aşamasında tartışma yaratır. Aynı şekilde velayetin ortak kullanımına ilişkin düzenlemelerin günlük hayattaki karşılığı yazılmazsa, okul kaydı veya sağlık kararı gibi somut anlarda taraflar yeniden mahkemeye gitmek zorunda kalır. Protokolün amacı, uyuşmazlığı bitirmek yerine ertelemek olmamalıdır.
Onay Sonrası Takip
Hükme bağlanan düzenlemenin uygulanmaması hâlinde başvurulacak yolu baştan bilmek gerekir. Uzman görüşü, pedagog raporu veya sosyal inceleme gibi araçların hangi aşamada isteneceği de dosya planına yazılmalıdır. Çocuğun yaşı ilerledikçe düzenlemenin yeniden ele alınması gerekebileceği için protokolde gözden geçirme mekanizmasına yer vermek pratik bir çözümdür.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocuğun yaşı, ailenin yaşam düzeni ve mevcut hükmün içeriği değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, protokolü imzalamadan önce hukuki görüş almanız uygun olur.