Kripto varlık vaadiyle yapılan ödemelerde para çoğu zaman birkaç saat içinde birden fazla hesap ve borsa cüzdanı arasında dolaşır. Mağdurun ilk refleksi bankasını aramak olur; ancak bankaya yapılan itiraz ile ceza soruşturması ve hukuk davası birbirinden ayrı raylarda ilerler. Bu rehber, hangi talebin hangi mercie yöneltileceği sorusuna odaklanır.
Paranın Çıktığı Yer mi, Failin Bulunduğu Yer mi?
Ceza şikâyetinde bulunulacak Cumhuriyet başsavcılığı belirlenirken suçun işlendiği yer esas alınır. Kripto dolandırıcılığında bu nokta tartışmalıdır: transferin başlatıldığı yer, hesabın açıldığı yer ve platformun sunucu adresi farklı olabilir. Pratikte mağdurun ödeme talimatını verdiği yer savcılığa yapılan şikâyet çoğunlukla işleme alınır ve gerekirse yetkisizlikle merkezî soruşturmaya bağlanır. Şikâyet dilekçesine transfer dekontlarını, yazışma ekran görüntülerini ve varsa cüzdan adreslerini eklemek, dosyanın birleştirilmesini kolaylaştırır.
Bankaya İtiraz: İdari Şikâyet ile Hukuk Davası Ayrımı
Banka nezdinde yapılan itiraz, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu çerçevesinde bir müşteri şikâyetidir; hâkim kararı değildir. Banka bloke uygulamayı reddederse sıradaki adım Türkiye Bankalar Birliği bünyesindeki hakem heyetine başvuru ya da doğrudan hukuk davasıdır. Bankanın ödeme talimatını gerekli özeni göstermeden işlediği iddia ediliyorsa dava, banka aleyhine açılan bir tazminat davasıdır ve ticari nitelikli olduğundan asliye ticaret mahkemesinde görülür. Failden istenen iadenin dayanağı ise haksız fiildir; burada zararın doğduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
MASAK Bildirimi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştirmez
5549 sayılı Kanun kapsamındaki şüpheli işlem bildirimi mağdura doğrudan bir alacak hakkı vermez. Bildirim idari bir mekanizmadır; paranın iadesi için yine savcılık talebiyle verilecek elkoyma kararı ya da hukuk mahkemesinden alınacak ihtiyati tedbir gerekir. SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri kapsamındaki bir platform söz konusuysa, platformun faaliyet izni durumu hem ceza dosyasındaki nitelendirme hem de hukuk davasındaki muhatap seçimi bakımından önem taşır.
Uzlaşma Teklifi Geldiğinde Karar Verirken
- Suçun uzlaştırma kapsamına girip girmediği ilk kontrol noktasıdır; nitelikli hâllerin varlığı bu ihtimali ortadan kaldırabilir.
- Uzlaşma sonucu ödenecek tutar, hukuk davasında talep edilecek zarardan düşük kalabilir; ödeme takvimi ve teminat mutlaka yazıya bağlanmalıdır.
- Uzlaşma tutanağı, aynı olaydan doğan hukuk davasında feragat anlamına gelecek şekilde yorumlanabileceğinden kapsamı açıkça sınırlanmalıdır.
- Birden çok fail varsa yalnız biriyle uzlaşmanın diğerlerine etkisi önceden değerlendirilmelidir.
Erken Dönemde Yapılması Gerekenler
- Transfer zincirinin tarih ve saat sırasıyla tek bir tabloya çıkarılması.
- Platformla yapılan tüm yazışmaların değişmez biçimde kayıt altına alınması.
- Ceza şikâyeti ile eş zamanlı olarak hukuk mahkemesinden tedbir talebinin değerlendirilmesi.
- Aynı platformdan zarar gören diğer kişilerle dosya birleştirme ihtimalinin araştırılması.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi delil durumu farklı sonuçlar doğurabilir. Transfer tutarı, tarafların sıfatı ve platformun hukuki statüsü değiştiğinde görevli mahkeme de değişebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir avukat tarafından incelenmesi yerinde olacaktır.