Bir banka hesabına ya da kripto varlık hesabına erişimin kısıtlandığı durumlarda ilk soru genellikle "ne zaman açılır" olur. Oysa süreci belirleyen soru şudur: hesaba giren paranın kaynağı belgeyle gösterilebiliyor mu? 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar, sermaye piyasası mevzuatındaki kripto varlık düzenlemeleri ve TCK'nın suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklamaya ilişkin 282. maddesi çerçevesinde, kısıtlama dosyalarında ispat yükü fiilen hesap sahibinin üzerinde hissedilir.
Önce Kısıtlamanın Kaynağını Ayırt Etmek
Bir hesap üzerindeki kısıtlama; adli mercilerin el koyma veya tedbir kararından, idari nitelikli bir işlemden ya da doğrudan kurumun kendi risk politikasından kaynaklanabilir. Bu üç ihtimal farklı mercilere ve farklı usullere karşılık gelir. Kaynağı öğrenmeden yazılan itiraz dilekçesi, çoğu zaman yanlış makama gitmiş bir metin olarak kalır. Bu nedenle ilk adım, kurumdan kısıtlamanın dayanağının yazılı olarak istenmesidir.
Meşru Kaynak Dosyasını Kurmak
- Ücret, kira, temettü gibi düzenli gelirlere ait bordro, sözleşme ve beyanlar
- Taşınmaz veya araç satışından gelen tutarlar için satış belgeleri ve tapu kayıtları
- Borç alma veya ortaklık ödemesi ise sözleşme ve karşı taraf beyanı
- Kripto varlık işlemlerinde platform işlem dökümü, para yatırma çekme geçmişi ve cüzdan adresleri
- Yurt dışı kaynaklı transferlerde gönderen bilgisi ve işlemin ticari dayanağı
Zincirin Kopmaması Neden Bu Kadar Önemli?
İnceleme yapan birim tek bir işlemi değil, paranın hareket ettiği hattı okur. Bir aşamada nakit çekilip başka bir hesaba elden yatırıldıysa zincir kopar ve öncesindeki tüm belgelerin ikna gücü zayıflar. Aynı şekilde, tanımadığı kişilerden küçük tutarlarda çok sayıda transfer alan hesaplar, sahibi olaydan habersiz olsa dahi risk sınıflandırmasında öne çıkar. Bu tabloda savunmanın gücü, her giriş kalemine karşılık gelen bir açıklamanın bulunmasıdır.
Farkında Olmadan Aracı Konuma Düşmek
Uygulamada sıkça görülen senaryo, kişinin iş bulma veya ek gelir vaadiyle kendi hesabını başkasının kullanımına açmasıdır. Böyle bir durumda kişinin iyi niyetini gösterecek deliller, ilan yazışmaları, karşı tarafla iletişim kayıtları ve paranın kendisinde kalmadığını gösteren dökümlerdir. Bu kayıtlar silinmişse anlatım desteksiz kalır.
İtiraz Metninin Kurgusu
- Kısıtlamanın dayanağı ve tarihi net biçimde belirtilir.
- Hesap hareketleri dönemlere bölünerek her dönemin kaynağı eşleştirilir.
- Şüphe doğuran işlemler saklanmaz; açıklaması belgeyle birlikte verilir.
- Talep, ölçülülük ekseninde ve gerekiyorsa kısmi çözüm isteyecek şekilde yazılır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Kısıtlamanın hukuki dayanağı ve başvurulacak merci dosyadan dosyaya değiştiğinden, belge toplamaya başlamadan önce hukuki değerlendirme alınması yararlı olacaktır.