Haciz aşamasında borçlunun da alacaklının da en çok zaman kaybettiği nokta, yapılacak başvurunun şikâyet mi, itiraz mı, dava mı olduğunun belirlenememesidir. Bu üçü farklı mercilere gider, farklı sürelere tabidir ve birinin yerine diğeri kullanıldığında dosya esasa girilmeden kapanır. Aşağıda İİK ve HMK çerçevesinde bu ayrım ele alınmıştır.
Mal beyanı: sadece bir form değil
Mal beyanı, borçlunun haczi kabil mal varlığını ve gelirini icra dairesine bildirmesidir. Eksik veya gerçeğe aykırı beyan, sadece takibi zorlaştırmakla kalmaz; ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir. Beyanda taşınmaz, araç, banka hesabı, üçüncü kişilerdeki alacak ve düzenli gelir kalemleri ayrı ayrı gösterilmelidir. Beyandan sonra mal varlığında değişiklik olursa bu durumun bildirilmesi gerekir.
Üç ayrı başvuru yolunu karıştırmayın
- İtiraz: takibin dayanağına, borca veya imzaya yönelikse icra dairesine yapılır ve süresi kaçırıldığında takip kesinleşir.
- Şikâyet: icra dairesinin işleminin usule aykırı olduğu iddiası icra mahkemesine götürülür; haczedilemezlik iddiası da bu kanalda ileri sürülür.
- Dava: borcun bulunmadığının tespiti, istirdat veya üçüncü kişinin mülkiyet iddiası ayrı bir dava konusudur ve niteliğine göre görevli mahkemeye açılır.
Haczedilemezlik iddiasında zamanlama
Maaşın tamamının haczedilmesi, ev eşyasının haczi veya mesleğin icrası için gerekli araçların listeye alınması gibi durumlarda haczedilemezlik ileri sürülebilir. Bu iddia, haczin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süre içinde yapılmalıdır; süre geçtikten sonra aynı iddia kural olarak dinlenmez. Haciz tutanağının bir örneği mutlaka alınmalı ve tarih kaydı not edilmelidir.
Üçüncü kişinin malı hacizliyse
- Haciz tutanağında eşyanın kimin zilyetliğinde bulunduğu ifadesi incelenir.
- Mülkiyeti gösteren fatura, ruhsat, tapu veya sözleşme örnekleri toplanır.
- İstihkak iddiası icra dairesine bildirilir ve tutanağa geçirilmesi istenir.
- Kendisine tanınan süre içinde ilgili mahkemede dava açılır; süre kaçırılırsa iddia düşer.
Alacaklı tarafı için usul disiplini
Alacaklı bakımından da merci hatası maliyetlidir. Örneğin borçlunun mal kaçırdığı iddiası ile haczin usulsüzlüğü şikâyeti farklı kanallardır; tasarrufun iptali talebi ayrı bir dava olarak açılır ve icra dosyasına verilen dilekçeyle ikame edilmez. Takip dosyasındaki her talebin tarihini ve akıbetini gösteren bir izleme tablosu tutmak, düşen hacizlerin ve yenileme sürelerinin gözden kaçmasını önler.
İcra dosyalarında süreler gün hesabıyla işlediğinden, bu yazıdaki genel çerçeve somut dosyanızın yerini tutmaz. Haciz tebliğini aldığınızda vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önerilir.